Từng bối rối trong những buổi phỏng vấn đầu tiên vì rào cản tiếng Anh, TS. Nguyễn Trường Sơn (32 tuổi) – cựu học viên USTH – đã kiên trì nối dài con đường học thuật quốc tế để trở thành Nghiên cứu viên tại Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS). Ở tuổi ngoài 30, nhà khoa học mang tâm hồn nghệ sĩ không chỉ chủ trì dự án đưa công nghệ plasma vào xử lý môi trường trị giá 400.000 euro, mà còn chủ động mở đường, hỗ trợ thế hệ trẻ Việt Nam vươn ra thế giới.
Giấc mơ “đi phượt” Pháp bằng con đường học tập
Bước ngoặt đưa Nguyễn Trường Sơn đến với con đường nghiên cứu quốc tế chính là quyết định theo học chương trình Thạc sĩ ngành Khoa học Vật liệu tiên tiến và Công nghệ nano tại USTH năm 2016. Khi đó, môi trường đào tạo hoàn toàn bằng tiếng Anh với cường độ học cuốn chiếu khắt khe trở thành một “ngọn núi cao” đối với chàng thanh niên vừa bước chân vào môi trường đào tạo chuẩn quốc tế.
Lớn lên ở một làng quê ngoại thành Hà Nội, thời điểm đó Sơn chưa có nhiều điều kiện và định hướng học ngoại ngữ nên kỹ năng tiếng Anh còn hạn chế. Nhớ lại buổi phỏng vấn tuyển sinh đầu vào với các giảng viên USTH và giáo sư người Pháp, nó khiến anh bối rối đến mức tưởng chừng không thể vượt qua. Nhưng thay vì tự ti, Sơn chọn cách đối mặt bằng một động lực giản dị: Mong một ngày được sang Pháp “đi phượt” bằng con đường học tập.
Để xóa bỏ rào cản ngôn ngữ trong thời gian ngắn, anh tự thiết lập một kỷ luật nghiêm ngặt. Mỗi ngày, Sơn tranh thủ nói chuyện và nhờ sự hỗ trợ từ các bạn sinh viên quốc tế trong lớp, đồng thời dành trọn các buổi tối và ngày nghỉ để luyện phản xạ chuyên ngành. Sự kiên trì bền bỉ ấy đã đơm hoa kết trái khi anh xuất sắc giành học bổng làm luận văn Thạc sĩ tại Pháp vào năm 2018, mở ra hành trình làm nghiên cứu sinh và trở thành nhà khoa học tại CNRS.
Một ngày làm việc của nhà khoa học tại Pháp
Một ngày làm việc của TS. Nguyễn Trường Sơn tại Pháp bắt đầu từ 6 giờ sáng – thói quen được rèn luyện từ những ngày đầu sang Pháp làm thực tập sinh. Anh thường có mặt tại phòng thí nghiệm vào khoảng 7–8 giờ sáng. Đây là khoảng thời gian không gian lab còn khá vắng lặng, đủ yên tĩnh để anh thưởng thức một tách trà nóng, cập nhật các công bố khoa học mới nhất trước khi bắt đầu xử lý hòm thư công việc.
Phần lớn thời gian còn lại trong ngày được lấp đầy bằng các buổi trao đổi chuyên môn với nghiên cứu sinh, họp hành, cùng học trò thực hiện thí nghiệm hoặc thử nghiệm những ý tưởng mới. Những lúc không làm việc trực tiếp tại phòng lab, anh dành thời gian xử lý số liệu, viết bài báo chuyên ngành và chuẩn bị tài liệu thuyết trình. Khối lượng công việc hiếm khi lặp lại, bởi đôi khi chỉ một kết quả thí nghiệm “không chịu giống dự đoán” cũng đủ khiến cả nhóm bận rộn thêm nhiều ngày.
Bên cạnh công việc chuyên môn, hành trình từ một sinh viên Việt Nam trở thành nhà nghiên cứu chính thức tại CNRS cũng ghi dấu bài học sâu sắc về sự hòa nhập. Sống và làm việc trong môi trường quốc tế từ năm 2018, anh nhận ra sự thẳng thắn, tôn trọng sự khác biệt và phân định rõ ràng giữa tranh luận chuyên môn với quan hệ cá nhân chính là điểm tựa để mỗi cá nhân được là chính mình.
Chìa khóa hòa nhập của TS. Sơn nằm ở sự chủ động và cởi mở: Chủ động hỏi khi chưa hiểu, chia sẻ quan điểm chuyên môn, tích cực tham gia các hoạt động ngoại khóa sau giờ làm và không ngại mang ẩm thực Việt Nam đến giới thiệu với các đồng nghiệp quốc tế.
Chinh phục dự án lớn và sứ mệnh cầu nối hướng về quê nhà
Tại CNRS, TS. Nguyễn Trường Sơn ghi dấu ấn chuyên môn đậm nét khi chủ trì dự án ứng dụng công nghệ Plasma lạnh trong xử lý nước thải và nông nghiệp xanh, nhận khoản tài trợ 400.000 euro từ Cơ quan Nghiên cứu Quốc gia Pháp (ANR). Anh cũng là nhà khoa học gốc Việt duy nhất trong số ít người được lựa chọn trình bày dự án trước Ủy ban châu Âu.
Thành công ở môi trường quốc tế nhưng Sơn luôn trăn trở tìm cách tạo dựng cơ hội cho thế hệ trẻ trong nước. Thông qua các dự án của mình, anh chủ động tiếp nhận sinh viên sang Pháp thực tập 6 tháng và trực tiếp hỗ trợ các bạn xây dựng đề cương để tìm học bổng Tiến sĩ. Hiện tại, một trong hai nghiên cứu sinh do anh hướng dẫn là cựu sinh viên USTH, đồng thời anh cũng đang mở rộng kết nối với một số trường đại học khác tại Việt Nam.
Đặc biệt, để hiện thực hóa ước mơ xây dựng mạng lưới hợp tác nghiên cứu mạnh giữa Pháp và Việt Nam, anh đang tích cực trao đổi với các nhóm nghiên cứu tại Viện Vật lý và Viện Khoa học vật liệu thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST). Dự kiến nhân chuyến tham dự hội thảo plasma tại Việt Nam vào tháng 3/2027, anh sẽ cùng các đồng nghiệp trở về tổ chức một buổi seminar chuyên môn tại Viện Khoa học vật liệu nhằm giới thiệu các dự án hiện tại, qua đó tìm kiếm các hướng nghiên cứu chung và gieo mầm tri thức cho sinh viên trong nước.
Đằng sau những giờ nghiên cứu căng thẳng, anh chọn cách đi dạo và chụp ảnh thiên nhiên để rèn luyện thói quen sống chậm, quan sát kỹ lưỡng những chi tiết nhỏ – thói quen bổ trợ đắc lực cho công việc khoa học. Cùng với việc duy trì các bài viết bình dân hóa kiến thức Plasma trên mạng xã hội, nhà khoa học trẻ vẫn luôn gìn giữ nỗi nhớ về bữa cơm gia đình quê nhà. Với anh, việc tích lũy kinh nghiệm và xây dựng các kết nối quốc tế hiện tại là để đóng góp cho Việt Nam từ phương xa.
“Và biết đâu, một ngày không xa, tôi sẽ trở về để tiếp tục làm khoa học và thực hiện mong muốn ấy ngay trên quê hương mình”. – TS. Sơn tâm sự.
