Từ ngày 19 – 23/10/2026, Khoa Khoa học Sự sống, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) đã tổ chức khóa đào tạo “Tin sinh học trong nghiên cứu sinh thái học các bệnh truyền nhiễm” (Bioinformatics for Infectious Disease Ecology Research). Chương trình quy tụ 20 học viên đến từ các trường đại học, viện nghiên cứu và đơn vị khoa học trong nước cùng một số quốc gia Đông Nam Á, gồm Lào, Thái Lan và Campuchia.
Tiếp cận các phương pháp phân tích tin sinh học hiện đại
Trong suốt 5 ngày, học viên được học tập và trao đổi cùng đội ngũ giảng viên, chuyên gia trong nước và quốc tế. Về phía USTH, chương trình có sự tham gia của PGS.TS. Nguyễn Quang Huy – Phó Trưởng khoa Khoa Khoa học Sự sống; cô Nguyễn Cẩm Linh – thành viên Ban Tổ chức; cùng TS. Trần Thị Thanh Tâm – giảng viên Khoa Khoa học Sự sống, tham gia giảng dạy và hỗ trợ các phiên thực hành.
Đồng hành cùng chương trình còn có TS. Dorothée Missé đến từ Viện Nghiên cứu vì sự Phát triển Pháp (IRD) và Phòng thí nghiệm hỗn hợp quốc tế PRESTO; TS. Juliette Hayer và TS. Jacques Dainat đến từ IRD; TS. Mathis Arnal đến từ Đại học Chiang Mai và IRD; TS. Praveen Rahi đến từ Viện Pasteur Campuchia; TS. Jean-Christophe Auguet đến từ Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS), Đại học Montpellier, IRD và UMR MARBEC. Các chuyên gia tham gia giảng dạy, hướng dẫn thực hành và trao đổi chuyên môn với học viên trong suốt khóa đào tạo.
Thông qua các bài giảng, phiên thực hành và thảo luận trực tiếp hoặc trực tuyến, các chuyên gia đã chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu, hướng dẫn học viên tiếp cận công cụ phân tích và mở rộng góc nhìn về khả năng ứng dụng tin sinh học trong nghiên cứu vi sinh vật, bệnh truyền nhiễm, sức khỏe và môi trường.
Từ dữ liệu giải trình tự bộ gen vi khuẩn, học viên từng bước thực hành các quy trình phân tích tin sinh học, bao gồm kiểm soát chất lượng dữ liệu, lắp ráp và chú giải hệ gen, xác định các gene kháng kháng sinh và yếu tố độc lực, cũng như so sánh hệ gen. Bên cạnh đó, chương trình cung cấp kiến thức về nguyên lý, quy trình và phương pháp phân tích metagenomics, bao gồm metabarcoding dựa trên gene 16S rRNA và shotgun metagenomics.
Thông qua các hoạt động thực hành với các công cụ tin sinh học, học viên được tiếp cận với các phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu, đánh giá đa dạng vi sinh vật và trực quan hóa kết quả. Qua đó, học viên nâng cao năng lực khai thác và diễn giải dữ liệu tin sinh học, phục vụ nghiên cứu vi sinh vật và bệnh truyền nhiễm.
Thực hành với dữ liệu thực tế
Phần lớn thời lượng được dành cho thực hành với dữ liệu thực tế và các công cụ tin sinh. Trên nền tảng Galaxy cùng những quy trình phân tích phổ biến, học viên được trực tiếp xử lý dữ liệu, theo dõi từng bước của quá trình phân tích và trao đổi với giảng viên về những vấn đề phát sinh.
Những màn hình dày đặc trình tự, bảng số liệu và biểu đồ đã dần trở nên gần gũi hơn qua mỗi buổi học, khi từng kết quả được kiểm tra, thảo luận và diễn giải ngay tại lớp. Sự đồng hành của đội ngũ chuyên gia trong suốt quá trình thực hành giúp học viên hiểu rõ hơn cách lựa chọn công cụ, kiểm tra độ tin cậy của kết quả và xử lý những tình huống thường gặp khi làm việc với dữ liệu sinh học.
Mở rộng kết nối trong cộng đồng nghiên cứu
Chương trình cũng tạo nên một không gian trao đổi học thuật cởi mở giữa các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên đến từ nhiều lĩnh vực, cơ sở đào tạo và quốc gia khác nhau. Những câu hỏi được nối dài sau mỗi phần thực hành, các kinh nghiệm nghiên cứu được chia sẻ thẳng thắn, qua đó mở ra thêm cơ hội kết nối và hợp tác trong lĩnh vực tin sinh học, vi sinh vật học và nghiên cứu bệnh truyền nhiễm.
Bên cạnh các học phần lý thuyết và thực hành chuyên sâu, các phiên thảo luận còn mang đến nhiều góc nhìn liên ngành, cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của dữ liệu và công nghệ trong việc giải quyết những vấn đề liên quan đến sức khỏe, môi trường và hệ sinh thái.
Sau một tuần làm việc tập trung, mỗi người tham dự đã có thêm kiến thức, công cụ và kinh nghiệm thực hành để tiếp tục ứng dụng tin sinh học trong học tập và nghiên cứu. Khóa đào tạo đồng thời góp phần tăng cường kết nối giữa USTH với các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và cộng đồng khoa học trong khu vực, tạo tiền đề cho những hoạt động trao đổi và hợp tác chuyên môn trong tương lai.
