Trước làn sóng chuyển dịch năng lượng mạnh mẽ, ngành Kỹ thuật điện và Năng lượng tái tạo tại USTH bứt phá bằng chương trình đào tạo chuẩn quốc tế, xóa bỏ khoảng trống nhân lực nhằm đáp ứng những yêu cầu mới của ngành.
Nguồn nhân lực cho chuyển dịch năng lượng: “Khoảng trống” ngày càng rõ nét
Cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 cùng các mục tiêu chiến lược trong Quy hoạch điện VIII (Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo Quyết định số 500/QĐ-TTg ngày 15/5/2023 của Thủ tướng Chính phủ) đang thúc đẩy tốc độ chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Mục tiêu nâng cao tỷ trọng năng lượng tái tạo không chỉ thay đổi cơ cấu nguồn phát, mà còn đặt ra những đòi hỏi khắt khe chưa từng có đối với hệ thống lưới điện truyền thống. Sự bùng nổ của điện gió ngoài khơi, điện mặt trời cùng xu hướng tích hợp hệ thống lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh (Smart Grid) đòi hỏi đội ngũ kỹ sư và chuyên gia phải có năng lực liên ngành cao. Làn sóng này vô hình trung đã tạo ra một cuộc chạy đua khốc liệt về nguồn nhân sự chất lượng cao trên quy mô lớn, khi các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế và năng lực làm chủ công nghệ mới đang trở thành thước đo bắt buộc.
Theo Chương trình hỗ trợ năng lượng GIZ, đến năm 2035, quy mô lao động toàn thời gian của ngành điện Việt Nam có thể tăng từ khoảng 300.000 đến 500.000 người, trong đó ít nhất 50% sẽ phục vụ các dự án năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, theo thống kê của Cơ quan Năng lượng tái tạo quốc tế (IRENA), Việt Nam hiện chỉ có khoảng 30.000–35.000 lao động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và chỉ khoảng 10–15% được đào tạo chuyên sâu. Thực tế này khiến nhiều doanh nghiệp phải tự đào tạo đội ngũ tại chỗ hoặc tìm kiếm nhân lực có kinh nghiệm để đảm nhiệm các vị trí kỹ thuật cao, qua đó đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới đào tạo nguồn nhân lực cho ngành điện và năng lượng tái tạo.
Để lấp đầy khoảng trống này, ngành Kỹ thuật điện và Năng lượng tái tạo tại Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) đã chủ động đổi mới toàn diện: từ chương trình đào tạo cốt lõi, nâng cấp hệ sinh thái nghiên cứu đến việc bắt tay chặt chẽ với các doanh nghiệp đầu ngành.
TS. Hoàng Trung kiên- Trưởng khoa Công nghệ và Kỹ thuật
Lấy Kỹ thuật điện làm nền tảng cho hệ thống năng lượng tương lai
Theo TS.Hoàng Trung Kiên, Trưởng khoa Công nghệ và Kỹ thuật trường USTH, điểm khác biệt trong chương trình đào tạo ngành Kỹ thuật điện và Năng lượng tái tạo tại USTH nằm ở cách tiếp cận: lấy kỹ thuật điện làm nền tảng cho năng lượng tái tạo. Trong hai năm đầu, sinh viên được trang bị đầy đủ kiến thức cốt lõi về kỹ thuật điện như lý thuyết mạch điện, chuyển đổi năng lượng, máy điện, điện tử công suất, điều khiển, truyền tải và phân phối điện. Đây là nền tảng để người học có thể thích ứng với nhiều lĩnh vực của ngành điện, thay vì chỉ tập trung vào một công nghệ cụ thể.
Trong năm thứ ba, chương trình đào tạo mở rộng sang các lĩnh vực đang đóng vai trò trung tâm trong quá trình chuyển dịch năng lượng như điện mặt trời, điện gió, lưới điện thông minh (Smart Grid), lưu trữ năng lượng và quản lý sử dụng năng lượng hiệu quả. Theo thầy Kiên, các nội dung này luôn được cập nhật theo những tiến bộ của khoa học – công nghệ cũng như yêu cầu thực tiễn của ngành, giúp sinh viên không chỉ nắm vững kiến thức nền mà còn sớm tiếp cận những công nghệ đang định hình hệ thống năng lượng của tương lai.
Bên cạnh chương trình đào tạo, USTH còn đầu tư phát triển Phòng thí nghiệm CleanED – phòng thí nghiệm đạt chuẩn quốc tế được xây dựng trên cơ sở hợp tác với CIRED – đơn vị nghiên cứu liên hợp của Pháp. Tại đây, sinh viên có cơ hội tham gia các dự án nghiên cứu về năng lượng tái tạo và phát triển bền vững ngay từ khi còn học đại học, qua đó tiếp cận những kiến thức chuyên sâu và rèn luyện tư duy nghiên cứu trong môi trường quốc tế.
Học đi đôi với hành: Trải nghiệm thực tế từ phòng nghiên cứu quốc tế đến mạng lưới toàn cầu
Không chỉ học trong lớp, sinh viên ngành Kỹ thuật điện và Năng lượng tái tạo USTH còn được tiếp cận với môi trường nghiên cứu và thực tiễn ngay từ những năm đầu đại học. Theo TS. Hoàng Trung Kiên, tiếp cận thực tiễn từ sớm là một trong những định hướng xuyên suốt của nhà trường. Vì vậy, sinh viên được tạo điều kiện tham gia đa dạng hoạt động, từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, các dự án khoa học, trải nghiệm tại doanh nghiệp đến các chương trình hợp tác quốc tế.
Tại Phòng thí nghiệm CleanED, sinh viên có cơ hội tham gia trực tiếp vào các dự án về năng lượng tái tạo và phát triển bền vững cùng các nhà nghiên cứu đến từ Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS) , Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế về Môi trường và Phát triển (CIRED), và Trung tâm Hợp tác Quốc tế về Nghiên cứu Nông nghiệp vì Phát triển Pháp (CIRAD). Bên cạnh các đề tài nghiên cứu với giảng viên, sinh viên còn được tiếp cận môi trường nghiên cứu quốc tế, qua đó phát triển tư duy khoa học và khả năng giải quyết những bài toán thực tế của ngành năng lượng.
Song song với hoạt động nghiên cứu, USTH mở rộng cơ hội trải nghiệm thực tế thông qua các chuyến tham quan doanh nghiệp, chương trình thực tập trong và ngoài nước, Ngày hội việc làm và Diễn đàn sinh viên nghiên cứu khoa học (Student Forum). Mạng lưới đối tác của khoa trải rộng từ các doanh nghiệp như VINATECH VINA, Artelia đến các trường đại học, viện nghiên cứu của Pháp như Đại học Grenoble Alpes, Đại học Toulouse III, CIRED/CNRS và CIRAD. Những kết nối này không chỉ mang đến cơ hội thực tập và tuyển dụng, mà còn mở ra nhiều suất học bổng và cơ hội học tập, nghiên cứu ở nước ngoài cho sinh viên.
Đào tạo sát nhu cầu thực tiễn: 4 nhóm năng lực “vàng” doanh nghiệp săn đón
“Bên cạnh kiến thức chuyên môn, điều doanh nghiệp tìm kiếm ở một cử nhân ngành Kỹ thuật điện và Năng lượng tái tạo ngày nay là khả năng thích ứng với sự thay đổi của công nghệ” – TS. Hoàng Trung Kiên chia sẻ.
Theo thầy, các nhà tuyển dụng hiện đặc biệt quan tâm đến bốn nhóm năng lực. Thứ nhất là nền tảng kỹ thuật và khả năng thực hành, giúp sinh viên có thể nhanh chóng tham gia công việc mà không mất quá nhiều thời gian đào tạo lại. Thứ hai là khả năng tự học và thích nghi, bởi công nghệ trong lĩnh vực năng lượng luôn thay đổi với tốc độ rất nhanh. Bên cạnh đó là kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp và trình bày, vốn rất cần thiết trong các dự án có tính liên ngành. Cuối cùng là tiếng Anh và tác phong làm việc quốc tế, một yêu cầu gần như bắt buộc khi ngày càng nhiều doanh nghiệp năng lượng tại Việt Nam hợp tác với các đối tác nước ngoài.
Đây cũng là những năng lực được ngành Kỹ thuật điện và Năng lượng tái tạo USTH chú trọng phát triển xuyên suốt chương trình đào tạo, thông qua các học phần chuyên môn, hoạt động nghiên cứu, dự án thực tế và môi trường học tập quốc tế. Nhờ đó, sinh viên không chỉ được trang bị kiến thức để đáp ứng nhu cầu tuyển dụng hiện tại mà còn có khả năng thích ứng với những thay đổi của ngành năng lượng trong tương lai.
Cuộc cách mạng chuyển dịch năng lượng đang mở ra kỷ nguyên mới với vô vàn cơ hội nhưng cũng đi kèm những thách thức khắt khe về chất lượng nhân sự. Trong hành trình đó, ngành Kỹ thuật điện và Năng lượng tái tạo USTH không chỉ đơn thuần cung cấp kiến thức, mà đang kiến tạo nên một thế hệ cử nhân khoa học – công nghệ chất lượng cao: sở hữu tư duy nghiên cứu, khả năng thích ứng vượt trội và tác phong làm việc toàn cầu, sẵn sàng đóng góp vào sự phát triển bền vững của ngành năng lượng Việt Nam và thế giới.
