Ngày 05 tháng 6 năm 2026, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội đã ra Quyết định nghiệm thu đề tài Loại 1 có tên “Nghiên cứu thành phần hóa học, tác dụng ức chế kép α-glucosidase, α-amylase và bảo vệ tim mạch hướng điều trị đái tháo đường của cây chua me đất hoa vàng (O. corniculata L.) ở Bắc Trung Bộ Việt Nam” do PGS. TS. Phạm Thế Hải làm chủ nhiệm đề tài.
Phát triển thuốc mới là một hành trình dài, tốn kém và nhiều rủi ro. Trong bối cảnh đó, các mô hình nghiên cứu liên ngành đang trở thành chìa khóa giúp rút ngắn giai đoạn sàng lọc ban đầu, nhận diện nhanh các hoạt chất có triển vọng và làm rõ cơ chế tác dụng ngay từ những bước đầu của quá trình phát triển thuốc. PGS. TS. Phạm Thế Hải cùng với nhóm nghiên cứu đã lựa chọn cây chua me đất hoa vàng (Oxalis corniculata L.) – một loài thực vật quen thuộc ở Việt Nam – làm đối tượng nghiên cứu, đồng thời triển khai cách tiếp cận tích hợp giữa dược liệu học, hóa học phân tích, dược lý thực nghiệm và mô phỏng tính toán hiện đại.
Đề tài “Nghiên cứu thành phần hóa học, tác dụng ức chế kép α-glucosidase, α-amylase và bảo vệ tim mạch hướng điều trị đái tháo đường của cây chua me đất hoa vàng (O. corniculata L.) ở Bắc Trung Bộ Việt Nam” đã được phê duyệt triển khai trên cơ sở Quyết định số 116/QĐ-ĐHKHCN ngày 22/02/2024 của Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội với các mục tiêu chính:
– Sàng lọc được 1-2 phân đoạn có hoạt tính tốt nhất từ nhiều chiết xuất của loài O. corniculata L. thu hái ở khu vực Bắc Trung bộ Việt Nam dựa trên các thí nghiệm ức chế α-amylase và α-glucosidase in vitro, mô hình chống oxy hóa và chống huyết khối (chống kết tập tiểu cầu và chống đông máu).
– Sơ bộ xác định thành phần hóa học của các phân đoạn sàng lọc được sử dụng phép đo khối phổ phù hợp.
– Sàng lọc được các thành phần hóa học của loài O. corniculata L. có tác dụng trên ĐTĐ và khám phá các cơ chế bảo vệ tim mạch và chống ĐTĐ của phân đoạn có hoạt tính tốt nhất sử dụng phương pháp tiếp cận đa dược lý mạng và mô phỏng phân tử.
Kết quả cho thấy bộ phận trên mặt đất của cây có nhiều hoạt tính sinh học đáng chú ý trong ức chế các enzyme liên quan đến chuyển hóa carbohydrate, chống oxy hóa và tác động lên một số cơ chế liên quan đến biến chứng mạch máu trong đái tháo đường. Trong các phân đoạn khảo sát, phân đoạn ethyl acetate thể hiện hồ sơ nổi bật nhất nhờ hàm lượng phenolic và flavonoid cao, đồng thời cho thấy sự cân bằng tốt giữa các hoạt tính sinh học.
Bằng LC–HRMS/MS kết hợp mạng lưới phân tử GNPS, nghiên cứu đã xác định nhiều nhóm hợp chất tự nhiên quen thuộc, bao gồm acid phenolic, flavonoid, glycoside flavonoid, sterol và terpenoid. Trên nền tảng đó, các công cụ dược lý mạng, docking phân tử, mô phỏng động lực học phân tử, phân tích năng lượng liên kết đích phân tử và tính toán phiếm hàm mật độ được sử dụng và phát hiện các hợp chất có tiềm năng như isovitexin, apigenin, dillenetin và một số flavonoid liên quan. Các kết quả tính toán gợi ý rằng những hợp chất này có thể tham gia vào các cơ chế đa đích liên quan đến chuyển hóa, chống oxy hóa, viêm và biến chứng mạch máu trong đái tháo đường.
Trong quá trình thực hiện, đề tài đã công bố 01 bài báo trên tạp chí quốc tế thuộc danh mục SCIE và 01 bài báo trên tạp chí quốc gia uy tín. Nghiên cứu đã làm nổi bật một giá trị quan trọng trong giai đoạn hiện nay: xây dựng được một quy trình liên ngành giúp sàng lọc, ưu tiên và lý giải cơ chế tác dụng của các hợp chất tự nhiên một cách có hệ thống. Đây cũng là định hướng nghiên cứu hiện đại mà USTH đang thúc đẩy: kết nối khoa học sự sống, dược học, hóa học phân tích và khoa học tính toán nhằm hỗ trợ quá trình tìm kiếm và phát triển các giải pháp điều trị mới từ nguồn dược liệu bản địa.
