Giữa hội trường bảo vệ luận án của Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH), có một “tân tiến sĩ” khá đặc biệt. Anh không phải là một nhà nghiên cứu thuần túy dành cả thanh xuân trong phòng Lab, mà là một doanh nhân đứng đầu một tập đoàn dược phẩm lớn. Nhưng khi bước lên bục, người ta không thấy bóng dáng của một vị Chủ tịch đầy bản lĩnh, mà chỉ thấy một nghiên cứu sinh đang say sưa nói về những chú chuột, về những tế bào ung thư và về một mong muốn rất rõ ràng: làm sao để nhiều người hơn, đặc biệt là những người không có điều kiện, cũng có cơ hội tiếp cận các phương pháp điều trị hiệu quả.
“Cứ gọi anh là nghiên cứu sinh thôi!”
6 năm là một hành trình dài. Với nhiều người, đó là thời gian đủ để xây dựng một sự nghiệp rực rỡ, nhưng với anh Nguyễn Quang Thái, đó là quãng thời gian anh chọn để “ngược dòng”, quay lại làm một người học trò đúng nghĩa.
Hỏi anh về cảm xúc khi được thầy Chủ tịch hội đồng chúc mừng với danh xưng “Tân Tiến sĩ”, anh Thái cười hiền, vẻ mặt vẫn còn chút ngỡ ngàng: “Thú thực là anh chưa quen. Trước giờ anh chưa từng gắn mình với danh xưng đó, nghe thầy gọi mà thấy lạ lẫm lắm. Nhưng vui, vì cuối cùng những đêm trăn trở với số liệu, những ngày lăn lộn trong phòng thí nghiệm cũng đã có một kết quả trọn vẹn”.
Ít ai biết rằng, để có được khoảnh khắc ấy, anh Thái đã trải qua 2 năm đầu tiên trong một giai đoạn dài chưa xác định được hướng đi rõ ràng. Có những lúc bài toán không có lời giải, có những khi mô hình gây u trên chuột thất bại hoàn toàn. Anh Thái kể về những lần thất bại ấy một cách rất nhẹ nhõm như đã quen. Anh coi đó là chuyện hiển nhiên của khoa học, nơi mà cái tôi của con người phải nhường chỗ cho sự thật khách quan.
Câu chuyện về hai loại thuốc cũ và những sinh mệnh được cứu sống
Đề tài luận án của anh Thái nghe có vẻ rất phức tạp và “hàn lâm”: “Investigation of synergistic effect of Diisopropylamine Dichloroacetate and Fenbendazole in lung cancer models / Nghiên cứu tác dụng hiệp đồng của Diisopropylamine Dichloroacetate và Fenbendazole trên các mô hình ung thư phổi.”
Nhưng khi anh giải thích, mọi thứ trở nên gần gũi và dễ hiểu hơn. Anh lựa chọn hướng tiếp cận “Drug Repurposing”, tức là “tái định vị thuốc”, nhằm tìm kiếm ứng dụng mới từ các hợp chất đã có, qua đó rút ngắn thời gian và chi phí phát triển thuốc. Từ hướng đi này, anh đề xuất kết hợp hai loại thuốc phổ biến, có giá thành dễ tiếp cận: một loại dùng trong điều trị giun sán cho động vật và một loại thuốc bổ gan cho người.
Anh đưa ra một giả thuyết: Nếu kết hợp chúng đúng tỷ lệ, chúng sẽ tạo ra hiệu ứng hiệp đồng để đánh bại tế bào ung thư. Và kết quả thực nghiệm trên chuột đã cho thấy những tín hiệu tích cực.
“Em biết không, điều ấn tượng nhất với anh là trong thí nghiệm, những chú chuột được dùng thuốc đều sống sót 100%. Thậm chí, có những nhóm chuột chỉ sau 3 tuần là có một nửa trong số chúng có khối u tiêu sạch hoàn toàn, không còn dấu vết”, anh hào hứng kể, ánh mắt lấp lánh niềm vui của một người vừa tìm ra một hướng tiếp cận đầy tiềm năng trong điều trị ung thư, căn bệnh vốn được xem là nan giải.
Tại sao lại là những loại thuốc cũ này? Anh Thái trả lời giản dị: “Anh muốn tìm ra những loại thuốc ít tiền thôi, nhưng phải thực sự hiệu quả. Người giàu có tiền chữa bệnh là chuyện bình thường, nhưng người nghèo ở Việt Nam khi mắc ung thư thường rơi vào cửa tử vì không gánh nổi chi phí. Anh làm nghiên cứu này là để đặt nền móng cho những loại thuốc mà ai cũng có thể dùng được”.
“Công việc chính là cuộc sống, có gì đâu mà phải cân bằng”
Khi nhận được câu hỏi làm sao để cân bằng giữa việc quản trị doanh nghiệp và việc làm nghiên cứu sinh, anh Thái chỉ cười, cách trả lời của anh mang đậm triết lý sống chân thành: “Anh thấy không cần phải cân bằng. Người ta chỉ cần cân bằng khi coi công việc là áp lực, là thứ buộc phải làm. Còn với anh, công việc là cuộc sống. Khi em được làm điều mình yêu thích, mỗi ngày đều là một sự khám phá thú vị”.
Anh kể về những ngày hồi hộp chờ đợi kết quả xử lý tế bào, chờ xem những chú chuột mình nuôi có thuyên giảm khối u không. Với anh, cảm giác đó “thú vị hơn kinh doanh nhiều”. Nó là sự hồi hộp của một đứa trẻ đang khám phá thế giới, là niềm hạnh phúc khi thấy khoa học thực sự đem lại giá trị cho sự sống.
Hành trình của anh đã tạo nên một làn sóng ngầm mạnh mẽ tại Dược Thái Minh. Nhiều bạn nhân viên trẻ, sau khi chứng kiến hành trình 6 năm bền bỉ của anh, đã tự tin đăng ký đi học nâng cao. Anh Thái không chỉ lãnh đạo bằng mệnh lệnh, anh lãnh đạo bằng sự nêu gương. Anh cho họ thấy rằng: Không bao giờ là quá muộn để học, và khoa học chính là con đường chân thực nhất để phát triển doanh nghiệp.
Lời nhắn nhủ từ một người đi trước
Thay vì những lời khuyên giáo điều, anh Thái chia sẻ với sinh viên Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) bằng trải nghiệm xương máu của chính mình.
“Các bạn hãy cứ đi làm đi, cứ va chạm và sai đi. Khi thực tế cuộc sống đặt ra cho bạn một bài toán mà bạn khao khát muốn giải, lúc đó hãy đi học sâu. Khi học vì đam mê và vì một mục tiêu thực tế, các bạn sẽ thấy mình có sức mạnh vô hạn để vượt qua mọi khó khăn”.
Anh cũng không quên gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy cô tại USTH, những người đã hỗ trợ, đồng hành và tạo điều kiện cho một “doanh nhân đi học” như anh có được một môi trường nghiên cứu chuyên nghiệp. Anh khoe về cái “Joint Lab” (Phòng thí nghiệm chung) giữa Dược Thái Minh và USTH như một niềm tự hào chung, nơi mà anh mong rằng những phát minh thuốc mới của Việt Nam sẽ bắt đầu từ đó.
Một hành trình vẫn đang tiếp tục
Kết thúc buổi bảo vệ, anh Thái trở lại với công việc thường ngày, nhưng với một nền tảng tri thức được củng cố và một định hướng rõ ràng hơn cho chặng đường phía trước.
Nghiên cứu này, như anh chia sẻ, chỉ mới là bước khởi đầu. Chặng đường phía trước còn dài với những nhiệm vụ quan trọng: làm rõ cơ chế, đánh giá độc tính và mở rộng thử nghiệm lâm sàng.
Hành trình của anh tại USTH không chỉ là câu chuyện về một tấm bằng tiến sĩ, mà còn là câu chuyện về một cách lựa chọn con đường, điềm đạm, bền bỉ và hướng về những giá trị thiết thực cho cộng đồng.
