Làm thế nào các nhà khoa học có thể khám phá những cấu trúc ẩn bên trong một trong những công trình cổ đại nổi tiếng nhất thế giới mà không cần dịch chuyển dù chỉ một khối đá? Bằng cách kết hợp vật lý hạt, công nghệ ghi ảnh nhiệt, radar và nhiều phương pháp khảo sát không xâm lấn khác, các nhà nghiên cứu đang từng bước hé lộ những thông tin mới về Đại kim tự tháp Khufu tại Giza, Ai Cập.
Nhằm tìm hiểu những thành tựu khoa học đằng sau các phát hiện này, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) phối hợp với Đại học Senghor (đơn vị điều hành Tổ chức Pháp ngữ tại Ai Cập) tổ chức buổi thuyết giảng công khai với chủ đề “Inside the Great Pyramid: Science Meets Ancient Mystery” (tạm dịch: “Bên trong Đại kim tự tháp: Khoa học khám phá những bí ẩn cổ đại”). Chương trình nằm trong khuôn khổ chuyến thăm và làm việc của Đại học Senghor tại USTH, tạo cơ hội trao đổi tri thức và tìm hiểu sự giao thoa giữa khoa học, công nghệ và di sản văn hóa.
Khám phá khoa học đằng sau Đại kim tự tháp
Được xây dựng vào khoảng năm 2560 TCN, Đại kim tự tháp Khufu là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu nhất của nền văn minh Ai Cập cổ đại. Với chiều cao ban đầu khoảng 146 mét, kim tự tháp từng là công trình nhân tạo cao nhất thế giới trong gần 4.000 năm. Dù đã tồn tại hơn 4.500 năm, công trình vẫn đặt ra nhiều câu hỏi chưa có lời giải về cấu trúc bên trong và kỹ thuật xây dựng của người Ai Cập cổ đại.
Để nghiên cứu những bí ẩn này mà không làm ảnh hưởng đến kết cấu nguyên bản, dự án ScanPyramids đã ứng dụng nhiều công nghệ khảo sát không xâm lấn. Thay vì khoan đục hay tháo dỡ các khối đá, nhóm nghiên cứu sử dụng các phương pháp đo đạc dựa trên những hiện tượng vật lý tự nhiên để tìm kiếm dấu hiệu của các cấu trúc ẩn bên trong kim tự tháp.
Một trong những phương pháp đáng chú ý là kỹ thuật chụp ảnh bằng hạt muon (muography). Muon là các hạt hạ nguyên tử được tạo ra khi tia vũ trụ tương tác với khí quyển Trái đất. Những hạt này liên tục di chuyển trong tự nhiên và có khả năng xuyên qua các lớp vật chất rất dày. Khi đi qua kim tự tháp, một phần hạt muon bị hấp thụ hoặc thay đổi hướng di chuyển tùy thuộc vào mật độ vật chất mà chúng gặp phải. Các thiết bị dò sẽ ghi nhận số lượng hạt đi qua theo từng hướng. Từ sự khác biệt trong dữ liệu thu được, các nhà khoa học có thể suy luận về sự phân bố mật độ vật chất bên trong công trình. Những khu vực có mật độ thấp hơn, chẳng hạn các khoảng rỗng, có thể tạo ra dấu hiệu khác biệt so với những vùng đá đặc.
Bên cạnh muography, nhóm nghiên cứu còn sử dụng ghi ảnh nhiệt hồng ngoại để phát hiện những chênh lệch nhiệt độ trên bề mặt kim tự tháp, radar để khảo sát các cấu trúc bên trong, cùng các phương pháp siêu âm và mô hình hóa 3D nhằm hỗ trợ phân tích, kiểm tra kết quả. Mỗi công nghệ cung cấp một loại dữ liệu riêng, giúp các nhà khoa học đối chiếu và đánh giá những dấu hiệu bất thường. Việc kết hợp nhiều phương pháp là cần thiết để tăng độ tin cậy của kết quả nghiên cứu, đồng thời hạn chế tối đa tác động đến di tích.
Những phát hiện đáng chú ý từ dự án ScanPyramids
Hai phát hiện nổi bật của dự án ScanPyramids đã mở ra những hướng nghiên cứu mới về cấu trúc bên trong Đại kim tự tháp Khufu.
Năm 2017, nhóm nghiên cứu công bố phát hiện Big Void – một khoang rỗng lớn nằm ở độ cao ít nhất 30 mét phía trên Đại Hành lang (Grand Gallery). Phát hiện này được thực hiện thông qua việc phân tích dữ liệu muon, cho thấy sự tồn tại của một vùng có mật độ vật chất thấp bên trong kim tự tháp. Đây là một trong những kết quả quan trọng của dự án, góp phần bổ sung hiểu biết về cấu trúc nội tại của công trình.
Đến năm 2023, nhóm nghiên cứu tiếp tục công bố phát hiện North Face Corridor – một hành lang dài khoảng 9 mét nằm phía sau mặt phía Bắc của kim tự tháp. Cấu trúc này được xác định thông qua kỹ thuật chụp ảnh bằng hạt muon và sau đó được xác nhận bằng phương pháp nội soi. Phát hiện cho thấy khả năng kết hợp các công nghệ khảo sát hiện đại để xác định và kiểm chứng những cấu trúc nằm sâu bên trong các công trình cổ đại.
Thông qua các video ghi lại quá trình đo đạc thực tế, thiết bị khoa học và những kết quả nghiên cứu mới nhất, buổi thuyết giảng sẽ mang đến cái nhìn trực quan về cách khoa học hiện đại góp phần khám phá những cấu trúc chưa được biết đến bên trong các di tích lịch sử, đồng thời bảo tồn nguyên trạng giá trị của chúng.
Thông tin buổi seminar
Buổi thuyết giảng do Giáo sư Hany Helal trình bày – Chủ tịch Hội đồng quản trị Đại học Senghor, nguyên Bộ trưởng Giáo dục Đại học và Nghiên cứu khoa học Ai Cập.
- Thời gian: 15:30–17:00, thứ Ba, ngày 17/11/2026.
- Địa điểm: Tòa nhà A21, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH).
- Ngôn ngữ: Tiếng Anh.
